RSI: τι μετρά, πώς υπολογίζεται και τι δείχνουν τα δεδομένα

Ο RSI (Relative Strength Index, Δείκτης Σχετικής Δύναμης) μετρά, σε κλίμακα από 0 έως 100, πόσο μεγάλες ήταν οι πρόσφατες ανοδικές κινήσεις μιας τιμής σε σύγκριση με τις πτωτικές.

Το πρόβλημα που απαντά είναι παλιό και δύσκολο. Μια άνοδος 2.000 δολαρίων στο Bitcoin και μια άνοδος 2 δολαρίων σε ένα μικρότερο κρυπτονόμισμα δεν συγκρίνονται εύκολα. Ούτε είναι προφανές πότε μια σειρά από ανοδικές ημέρες είναι «πολλή» και πότε συνηθισμένη.

Σε αυτό το άρθρο θα δείτε από πού ήρθε ο δείκτης, πώς υπολογίζεται με πραγματικά νούμερα, ποιες ρυθμίσεις τον αλλάζουν και πώς τον διαβάζουν οι traders. Θα δείτε επίσης τι βρήκε η έρευνα και τι έδειξαν οι δικές μας ιστορικές δοκιμές στο Bitcoin, μαζί με τις περιπτώσεις όπου οι ενδείξεις έπεσαν έξω.

Το κείμενο είναι ενημερωτικό. Δεν αποτελεί επενδυτική συμβουλή ούτε σήμα αγοράς ή πώλησης, και κάθε παράδειγμα σε αυτό περιγράφει το παρελθόν.

Το πρόβλημα που προσπαθεί να λύσει

Πριν από το 1978, όσοι ήθελαν να μετρήσουν τη «δύναμη» μιας κίνησης χρησιμοποιούσαν διάφορους ταλαντωτές (δείκτες που κινούνται πάνω κάτω γύρω από ένα κέντρο). Το πρόβλημα ήταν ότι κάθε ταλαντωτής είχε τη δική του κλίμακα. Ο RSI έβαλε όλα τα εμπορεύματα και τις μετοχές στην ίδια κλίμακα, όπως εξήγησε αργότερα ο δημιουργός του [1].

Ο δείκτης ανήκει στους δείκτες momentum (ορμή της κίνησης). Μετρά την ταχύτητα και το μέγεθος των μεταβολών της τιμής, και δεν πρέπει να συγχέεται με τη «σχετική δύναμη» με την έννοια της σύγκρισης δύο διαφορετικών αξιών [2]. Ο RSI συγκρίνει μια τιμή μόνο με το δικό της παρελθόν.

Από πού προέρχεται ο δείκτης

Ο δείκτης δημοσιεύτηκε το 1978 στο βιβλίο του J. Welles Wilder New Concepts in Technical Trading Systems. Το εξέδωσε η Trend Research στο Γκρίνσμπορο της Βόρειας Καρολίνας, σε 141 σελίδες [3]. Παρουσιάστηκε επίσης σε άρθρο στο τεύχος Ιουνίου 1978 του περιοδικού Commodities [1][2].

Ο Wilder γεννήθηκε στο Νόρις του Τενεσί [4]. Υπηρέτησε στο Ναυτικό, σπούδασε μηχανολόγος μηχανικός στο North Carolina State, δούλεψε ως μηχανικός και στη συνέχεια ως κατασκευαστής κατοικιών. Από το 1999 ζούσε μόνιμα στη Νέα Ζηλανδία [1]. Στο ίδιο βιβλίο παρουσίασε και τα Directional Movement, Parabolic SAR, Commodity Selection Index, Swing Index και Volatility Index [5][1].

Ο δείκτης σχεδιάστηκε για αγορές συμβολαίων μελλοντικής εκπλήρωσης σε εμπορεύματα και για ημερήσια κεριά (η μονάδα χρόνου του γραφήματος, εδώ μία ημέρα). Ανάμεσα στους όρους του βιβλίου εμφανίζονται το «DAILY WORK SHEET», το «failure swing» και οι «14 days» [5]. Αυτό ταιριάζει με την εικόνα ενός υπολογισμού που γινόταν με το χέρι, ημέρα με την ημέρα. Η ερμηνεία είναι δική μας και θα την επιβεβαιώσει μόνο το ίδιο το βιβλίο.

Ο δείκτης προϋπάρχει του Bitcoin κατά τρεις δεκαετίες. Στα γραφήματα των κρυπτονομισμάτων πέρασε ως έτοιμο εργαλείο των προγραμμάτων γραφημάτων. Ο ίδιος ο Wilder είχε περιγράψει πώς ξεκίνησε αυτή η διαδρομή: το 1978 μόλις εμφανίζονταν μικροί υπολογιστές και, όπως είπε, κάθε trader έψαχνε κάτι να προγραμματίσει [1].

Ο μηχανικός που δεν θυμόταν πώς τον έφτιαξε

Τα παρακάτω προέρχονται από συνέντευξη του ίδιου του Wilder [1]. Όταν οι συνέταιροί του αγόρασαν το μερίδιό του σε 1.035 διαμερίσματα, βρέθηκε στα 38 του με όλα τα χρήματα που χρειαζόταν και τίποτα να κάνει, οπότε άρχισε να μελετά τις συναλλαγές σε εμπορεύματα.

Κέρδισε στο ασήμι, έχασε σε άλλα εμπορεύματα, σταμάτησε και στράφηκε στην τεχνική ανάλυση στις αρχές με μέσα της δεκαετίας του 1970. Έναντι μικρής αμοιβής, ένας συλλέκτης στη Μινεσότα, που είχε συγκεντρώσει σχεδόν ό,τι είχε τυπωθεί για την τεχνική ανάλυση, του έστελνε κείμενα με το ταχυδρομείο για να τα αντιγράψει και να τα επιστρέψει.

Εξέδωσε μόνος του το βιβλίο, δημοσίευσε ολοσέλιδη διαφήμιση και άρθρο για τον RSI στο Commodities τον Ιούνιο του 1978, και λέει ότι πούλησε πάνω από 25.000 αντίτυπα στα 65 δολάρια. Ο αριθμός των πωλήσεων είναι δικός του ισχυρισμός. Δεν τον επαληθεύσαμε. Ως μεγαλύτερο παράγοντα της επιτυχίας του ανέφερε την ικανότητά του να γράφει διαφημιστικά κείμενα.

Δεκαετίες αργότερα τον ρώτησαν πώς ακριβώς είχε σχεδιάσει τον RSI. Απάντησε: «Ειλικρινά, δεν μπορώ να θυμηθώ ακριβώς πώς το έκανα» [1].

Αυτά δείχνουν τα έγγραφα. Ακολουθεί η δική μας ανάγνωση. Ο δείκτης που σήμερα εμφανίζεται σχεδόν σε κάθε πλατφόρμα δεν γεννήθηκε σε πανεπιστήμιο ούτε σε τράπεζα. Γεννήθηκε από έναν αυτοδίδακτο ερευνητή που ήξερε να πουλά τις ιδέες του, τη στιγμή που οι πρώτοι προσωπικοί υπολογιστές έψαχναν τύπους να εκτελέσουν. Η διάδοσή του λέει πολλά για το πόσο εύκολα υπολογίζεται. Για το αν βοηθά όσους τον χρησιμοποιούν λέει πολύ λιγότερα. Αυτό το ερώτημα απαντούν μόνο τα δεδομένα.

Πώς λειτουργεί, από το μηδέν

Φανταστείτε έναν διαιτητή που κρατά πρόχειρο σε ένα ποδοσφαιρικό παιχνίδι. Σε κάθε φάση σημειώνει πόσα μέτρα κέρδισε η μία ομάδα και πόσα η άλλη. Για να πει «ποιος πιέζει τώρα», δεν προσθέτει όλο τον αγώνα. Κοιτά κυρίως τις πρόσφατες φάσεις, ενώ οι παλιές σβήνουν σιγά σιγά από το μυαλό του.

Ο RSI κάνει το ίδιο με την τιμή κλεισίματος (την τελευταία τιμή κάθε κεριού). Κάθε ημέρα που κλείνει ψηλότερα από την προηγούμενη μετρά ως «μέτρα» για τους αγοραστές. Κάθε ημέρα που κλείνει χαμηλότερα μετρά ως «μέτρα» για τους πωλητές. Ο δείκτης κρατά έναν κινητό μέσο όρο για κάθε πλευρά και μετατρέπει τη σχέση τους σε αριθμό από 0 έως 100. Τιμή κοντά στο 100 σημαίνει ότι πρόσφατα κυριάρχησαν οι άνοδοι. Τιμή κοντά στο 0 σημαίνει ότι κυριάρχησαν οι πτώσεις. Το 50 σημαίνει ισορροπία.

Η αναλογία σταματά σε τρία σημεία. Ο διαιτητής ξέρει γιατί κέρδισε μια ομάδα τα μέτρα, ενώ ο RSI δεν ξέρει τίποτα για ειδήσεις, όγκο συναλλαγών ή αιτίες. Ο διαιτητής βλέπει όλη τη φάση, ενώ ο RSI βλέπει μόνο πού έκλεισε κάθε κερί και αγνοεί τις ενδοημερήσιες κορυφές και βουτιές. Και ο διαιτητής δεν προβλέπει το επόμενο γκολ. Ούτε ο RSI.

Ο υπολογισμός βήμα βήμα

Ο τύπος, όπως τον περιγράφουν οι πηγές που ανατρέχουν στον Wilder [2][6], είναι ο εξής.

RSI = 100 − 100 / (1 + RS)

Το RS είναι ο μέσος όρος των ανόδων διαιρεμένος με τον μέσο όρο των πτώσεων. Άνοδος (U) μιας ημέρας είναι η αύξηση της τιμής κλεισίματος σε σχέση με το προηγούμενο κλείσιμο, αλλιώς μηδέν. Πτώση (D) είναι η μείωση σε απόλυτη τιμή, αλλιώς μηδέν [2]. Οι όροι «average UP close», «average DOWN close» και «previous close» εμφανίζονται και στο ίδιο το βιβλίο [5].

Ο πρώτος μέσος όρος είναι ένας απλός μέσος όρος 14 ημερών. Από εκεί και πέρα ισχύει η εξομάλυνση του Wilder (ο τρόπος που ο νέος μέσος όρος «θυμάται» τον παλιό) [2]:

νέος μέσος όρος = (προηγούμενος μέσος όρος × 13 + σημερινή τιμή) / 14

Από τον τύπο προκύπτει ότι η εξομάλυνση ισοδυναμεί με εκθετική εξομάλυνση με συντελεστή 1/14. Προκύπτει επίσης ότι, αν ο μέσος όρος των πτώσεων είναι μηδέν, ο RSI είναι 100, και αν οι δύο μέσοι όροι είναι ίσοι, ο RSI είναι 50. Η βιβλιοθήκη TA-Lib, που χρησιμοποιήσαμε για έλεγχο, έδωσε ακριβώς τα ίδια αποτελέσματα με αυτόν τον τύπο (δικός μας υπολογισμός).

Υποθετικό παράδειγμα: Bitcoin, Ιούνιος 2022

Τα δεδομένα είναι η ημερήσια τιμή του Bitcoin σε δολάρια της Coin Metrics (PriceUSD). Η τιμή αφορά το τέλος κάθε ημέρας σε ώρα UTC και υπολογίζεται από τις CM Reference Rates [7]. Λήψη στις 8 Οκτωβρίου 2026 από το δημόσιο αρχείο της εταιρείας [8].

Πρόκειται για τιμή αναφοράς από ένα σύνολο επιλεγμένων αγορών, όχι για τιμή ενός ανταλλακτηρίου. Η ημερήσια τιμή προκύπτει από ένα παράθυρο 61 λεπτών πριν από τα μεσάνυχτα UTC: για κάθε λεπτό υπολογίζεται ο σταθμισμένος με τον όγκο διάμεσος, και στη συνέχεια ένας χρονικά σταθμισμένος μέσος όρος [9]. Η Coin Metrics αναφέρει ότι μπορεί περιστασιακά να αναθεωρήσει περιορισμένα τμήματα του ιστορικού των τιμών αναφοράς [9].

Πρώτα, πάρτε 15 τιμές κλεισίματος, από 4 έως 18 Ιουνίου 2022. Έπειτα, για κάθε ημέρα υπολογίστε τη μεταβολή και χωρίστε την σε άνοδο ή πτώση.

Το άθροισμα των ανόδων είναι 2.143,95 και των πτώσεων 12.922,49. Διαιρούμε με το 14 και παίρνουμε μέσο όρο ανόδων 153,14 και μέσο όρο πτώσεων 923,03. Ο λόγος RS είναι 0,1659 και ο RSI βγαίνει 14,23 (δικός μας υπολογισμός).

Αν όμως ανοίξετε ένα γράφημα με πλήρες ιστορικό, για την ίδια ημέρα θα δείτε μια τιμή κοντά στο 20,67, όχι στο 14,23. Η διαφορά δεν είναι λάθος. Οφείλεται στην εξομάλυνση. Όταν ο υπολογισμός ξεκινά από το 2010 και προχωρά ημέρα με την ημέρα, στις 17 Ιουνίου 2022 οι εξομαλυμένοι μέσοι όροι είναι 232,82 για τις ανόδους και 782,08 για τις πτώσεις.

Στις 18 Ιουνίου η τιμή έπεσε κατά 1.451,06. Ο νέος μέσος όρος ανόδων γίνεται (232,82 × 13 + 0) / 14 = 216,19. Ο νέος μέσος όρος πτώσεων γίνεται (782,08 × 13 + 1.451,06) / 14 = 829,86. Τότε RS = 0,2605 και RSI = 100 − 100 / 1,2605 = 20,67 (δικός μας υπολογισμός).

Γιατί χρειάζεται «προθέρμανση»

Κάθε νέα ημέρα κρατά τα 13/14 του παλιού μέσου όρου. Άρα η αρχική τιμή εκκίνησης δεν χάνεται ποτέ εντελώς, απλώς ξεθωριάζει. Η βιβλιοθήκη TA-Lib εξηγεί ότι οι δείκτες με «μνήμη», όπως ο RSI, εξαρτώνται από την τιμή εκκίνησης, της οποίας η επίδραση μειώνεται με κάθε νέο κερί. Κατατάσσει τον RSI στις συναρτήσεις με «ασταθή περίοδο» [10].

Το βάρος πέφτει κάτω από 1% μετά από 63 ημέρες και κάτω από 0,1% μετά από 94 (δικός μας υπολογισμός). Στο ίδιο υποθετικό παράδειγμα, αν ο υπολογισμός ξεκινήσει 15 ημέρες πριν από τις 18 Ιουνίου 2022, ο RSI βγαίνει 14,85. Με εκκίνηση 30 ημέρες πριν βγαίνει 20,56, με 63 ημέρες 20,66, και με πλήρες ιστορικό 20,67 (δικός μας υπολογισμός).

Ο έλεγχος του αποτελέσματος

Τρέξαμε τα ίδια δεδομένα από τη βιβλιοθήκη ανοιχτού κώδικα TA-Lib (έκδοση 0.8.1). Για τις 18 Ιουνίου 2022 έδωσε 20,6673, με διαφορά από τον δικό μας υπολογισμό μικρότερη από ένα τρισεκατομμυριοστό.

Μια πλατφόρμα γραφημάτων θα δείξει για την ίδια ημέρα κάπως διαφορετικό αριθμό. Συνήθως χρησιμοποιεί την τελευταία τιμή ενός συγκεκριμένου ανταλλακτηρίου, όχι μια τιμή αναφοράς που υπολογίζεται σε παράθυρο 61 λεπτών [9]. Η ώρα κλεισίματος του ημερήσιου κεριού μπορεί επίσης να διαφέρει. Επιπλέον, σύμφωνα με την TA-Lib, οι περισσότερες ιστοσελίδες γραφημάτων αγνοούν το ζήτημα της προθέρμανσης [10].

Οι ρυθμίσεις που αλλάζουν το αποτέλεσμα

Η περίοδος είναι ο αριθμός των κεριών που «θυμάται» ο δείκτης. Ο Wilder πρότεινε τις 14 [2][11]. Μικρότερη περίοδος κάνει τον δείκτη πιο νευρικό, μεγαλύτερη τον κάνει πιο ήρεμο. Στο ίδιο υποθετικό παράδειγμα, για τις 18 Ιουνίου 2022, ο RSI 7 ημερών ήταν 11,92, ο RSI 14 ημερών 20,67 και ο RSI 21 ημερών 25,63 (δικός μας υπολογισμός).

Η μέθοδος εξομάλυνσης αλλάζει επίσης τον αριθμό. Ορισμένα προγράμματα χρησιμοποιούν κανονικό εκθετικό κινητό μέσο όρο αντί για την εξομάλυνση του Wilder [2]. Με εκθετικό μέσο όρο 14 περιόδων (συντελεστής 2/15), ο RSI της 18ης Ιουνίου 2022 βγαίνει 12,68. Με απλά αθροίσματα 14 ημερών βγαίνει 14,23 (δικός μας υπολογισμός).

Τα όρια 70 και 30 δεν είναι νόμος. Η Fidelity γράφει ότι μπορούν να προσαρμοστούν, για παράδειγμα στο 80 για μια αξία που αγγίζει επανειλημμένα το 70, και ότι σε ισχυρές τάσεις ο δείκτης μπορεί να μείνει σε ακραίες τιμές για μεγάλο διάστημα [6] (πηγή της πλατφόρμας).

Το κρυπτονόμισμα προσθέτει δικές του δυσκολίες. Η αγορά δεν κλείνει ποτέ, οπότε το «ημερήσιο κλείσιμο» είναι σύμβαση. Τα δεδομένα αυτού του άρθρου κλείνουν στο τέλος της ημέρας UTC. Ένα γράφημα ρυθμισμένο σε ώρα Ελλάδας ή Νέας Υόρκης χωρίζει τις ημέρες αλλού, άρα δίνει άλλες τιμές κλεισίματος και άλλο RSI. Η Coin Metrics, για παράδειγμα, δημοσιεύει και ημερήσια συχνότητα που κλείνει στις 16:00 ώρα Νέας Υόρκης [9]. Επιπλέον, κάθε ανταλλακτήριο έχει τη δική του τιμή. Μια τιμή αναφοράς από πολλές αγορές εξομαλύνει αυτές τις διαφορές [9].

Πώς τον διαβάζουν οι traders

Στην ενότητα αυτή κρατάμε χωριστά όσα έγραψε ο ίδιος ο Wilder και όσα πρόσθεσαν άλλοι αργότερα. Ο Wilder ανέφερε ότι οι κανόνες ανάγνωσης βρίσκονται αναλυτικά στη σελίδα 68 του βιβλίου του και ξεχώρισε το «failure swing» ως μία από τις σημαντικότερες έννοιες [1]. Το βιβλίο δεν ήταν διαθέσιμο για άμεσο έλεγχο, οπότε περιγράφουμε τους κανόνες του όπως τους καταγράφουν οι δευτερογενείς πηγές.

Όλες οι ημερομηνίες και τιμές που ακολουθούν είναι υποθετικά παραδείγματα από τις δοκιμές μας: τιμές Bitcoin σε δολάρια, Coin Metrics PriceUSD, ημερήσια κεριά UTC, μετά από προμήθεια 0,10% και ολίσθηση 0,05% ανά συναλλαγή.

Οι ζώνες 70 και 30 (Wilder)

Ο Wilder θεωρούσε ότι πάνω από το 70 και κάτω από το 30 σχηματίζονται κορυφές και πυθμένες [2][11]. Η περιοχή πάνω από το 70 λέγεται ζώνη υπεραγοράς και η περιοχή κάτω από το 30 ζώνη υπερπώλησης. Ένας συνηθισμένος τρόπος χρήσης είναι να παρακολουθεί κανείς πότε ο δείκτης ξαναβγαίνει πάνω από το 30 και πότε ξαναπέφτει κάτω από το 70.

Υποθετικό παράδειγμα όπου η ένδειξη συνέπεσε με την κίνηση: στις 11 Ιανουαρίου 2022 ο RSI ξαναβγήκε πάνω από το 30, με τιμή 42.768 δολάρια. Στις 30 Μαρτίου 2022 ξαναέπεσε κάτω από το 70, με τιμή 47.123. Το αποτέλεσμα ήταν +9,9%.

Υποθετικό παράδειγμα όπου η ένδειξη απέτυχε: στις 14 Μαΐου 2022 ο δείκτης ξαναβγήκε πάνω από το 30, με τιμή 30.052. Δεν ξαναπλησίασε ποτέ το 70 μέχρι τις 9 Νοεμβρίου 2022, όταν η τιμή ήταν 15.758. Το αποτέλεσμα ήταν -47,7%.

Τα αποτελέσματα αφορούν μια περίοδο του παρελθόντος και δεν δείχνουν τι θα συμβεί στο μέλλον.

Οι αποκλίσεις (Wilder)

Ο Wilder θεωρούσε την απόκλιση ανάμεσα στον δείκτη και την τιμή ισχυρή ένδειξη ότι πλησιάζει σημείο καμπής [2][11]. Πτωτική απόκλιση έχουμε όταν η τιμή κάνει νέα κορυφή αλλά ο RSI χαμηλότερη, και ανοδική όταν η τιμή κάνει νέο πυθμένα αλλά ο RSI ψηλότερο [2].

Υποθετικό παράδειγμα όπου η ένδειξη συνέπεσε: μια ανοδική απόκλιση επιβεβαιώθηκε στις 18 Μαρτίου 2022, με τιμή 41.826. Μέχρι τις 30 Μαρτίου 2022 η τιμή έφτασε τα 47.123, δηλαδή +12,3%.

Υποθετικό παράδειγμα όπου απέτυχε: μια νέα ανοδική απόκλιση επιβεβαιώθηκε στις 23 Μαΐου 2022, με τιμή 29.088. Εξήντα ημέρες αργότερα, στις 22 Ιουλίου 2022, η τιμή ήταν 22.706, δηλαδή -22,2%.

Τα αποτελέσματα αφορούν μια περίοδο του παρελθόντος και δεν δείχνουν τι θα συμβεί στο μέλλον.

Το «failure swing» (Wilder)

Ο Wilder θεωρούσε τα failure swing ισχυρή ένδειξη αναστροφής [2]. Στην πτωτική εκδοχή, ο RSI ανεβαίνει πάνω από το 70, υποχωρεί, δεν καταφέρνει να ξεπεράσει την προηγούμενη κορυφή του και στη συνέχεια πέφτει κάτω από το χαμηλό της υποχώρησης [2]. Η Fidelity περιγράφει και την ανοδική εκδοχή: ο RSI κάνει ψηλότερο πυθμένα και μετά ξεπερνά την προηγούμενη κορυφή του [6] (πηγή της πλατφόρμας).

Υποθετικό παράδειγμα όπου συνέπεσε: ένα ανοδικό failure swing ολοκληρώθηκε στις 4 Φεβρουαρίου 2022, με τιμή 41.080. Ως τις 30 Μαρτίου 2022 το αποτέλεσμα ήταν +14,4%.

Υποθετικό παράδειγμα όπου απέτυχε: το επόμενο ολοκληρώθηκε στις 19 Μαΐου 2022, με τιμή 30.258. Ως τις 9 Νοεμβρίου 2022 το αποτέλεσμα ήταν -48,1%.

Τα αποτελέσματα αφορούν μια περίοδο του παρελθόντος και δεν δείχνουν τι θα συμβεί στο μέλλον.

Η γραμμή του 50 και τα εύρη τάσης (μεταγενέστερες ερμηνείες)

Η κεντρική γραμμή του 50 αντιμετωπίζεται συχνά ως στήριξη και αντίσταση για τον ίδιο τον δείκτη [2]. Ο Andrew Cardwell παρατήρησε ότι στις ανοδικές τάσεις ο RSI κινείται συνήθως ανάμεσα στο 40 και το 80 [2][11]. Για τις πτωτικές τάσεις η Wikipedia αναφέρει εύρος 60 έως 20 [2], ενώ η μελέτη του 2023 αποδίδει στον Cardwell διαφορετικό εύρος [11]. Ο Cardwell ονόμασε επίσης «θετικές» και «αρνητικές αναστροφές» σχήματα που, κατά τον ίδιο, επιβεβαιώνουν τη συνέχιση της τάσης [2].

Η Fidelity δίνει άλλα εύρη: 40 έως 90 στις ανοδικές τάσεις, με το 40 έως 50 ως στήριξη, και 10 έως 60 στις πτωτικές, με το 50 έως 60 ως αντίσταση [6] (πηγή της πλατφόρμας). Οι πηγές διαφωνούν στα όρια, και καμία δεν παρουσιάζει δοκιμή. Τα σχήματα που στο διαδίκτυο λέγονται «κρυφή απόκλιση» μοιάζουν με τις αναστροφές του Cardwell. Η αντιστοίχιση είναι δική μας ανάγνωση.

Υποθετικό παράδειγμα: ο κανόνας «θέση όσο ο RSI 14 κλείνει πάνω από το 50» απέδωσε +366,5% στην ανοδική περίοδο από 1 Οκτωβρίου 2020 έως 13 Απριλίου 2021. Στην πτωτική περίοδο από 8 Νοεμβρίου 2021 έως 9 Νοεμβρίου 2022, 14 από τις 16 συναλλαγές του ήταν ζημιογόνες (μέσο κέρδος +3,1%, μέση ζημιά -5,0%). Τα αποτελέσματα αφορούν μια περίοδο του παρελθόντος και δεν δείχνουν τι θα συμβεί στο μέλλον.

Γιατί η τιμή μπορεί να μείνει πάνω από το 70 για εβδομάδες

Ένας δείκτης με όρια 0 και 100 φαίνεται σαν να «πρέπει» να επιστρέψει στη μέση. Ο RSI όμως δεν μετρά πόσο ακριβή είναι μια τιμή. Μετρά μόνο αν πρόσφατα κυριάρχησαν οι άνοδοι. Όσο οι άνοδοι συνεχίζονται, ο δείκτης μένει ψηλά.

Από 1 Ιανουαρίου 2013 έως 23 Μαΐου 2026 (4.891 ημέρες), ο RSI 14 του Bitcoin (Coin Metrics PriceUSD, ημερήσια κεριά UTC) ήταν πάνω από το 70 στο 14,0% των ημερών και κάτω από το 30 στο 3,7% (δικός μας υπολογισμός). Η μεγαλύτερη συνεχόμενη παραμονή πάνω από το 70 κράτησε 90 ημέρες, από 10 Ιανουαρίου έως 9 Απριλίου 2013. Σε εκείνο το διάστημα η τιμή αναφοράς ανέβηκε από 14,12 σε 230,68 δολάρια (δικός μας υπολογισμός).

Στην ανοδική περίοδο του 2020 και 2021 ο δείκτης ήταν πάνω από το 70 στο 40,0% των ημερών, με μεγαλύτερο συνεχόμενο διάστημα 37 ημέρες, από 20 Οκτωβρίου έως 25 Νοεμβρίου 2020. Σε αυτές τις 37 ημέρες η τιμή ανέβηκε κατά 57,2% (δικός μας υπολογισμός).

Υποθετικό παράδειγμα για το τι ακολούθησε: από το 2013 ως το 2026 μετρήσαμε 103 φορές που ο RSI 14 πέρασε πάνω από το 70. Τριάντα ημέρες μετά, η διάμεση μεταβολή της τιμής ήταν +10,0% και το 64,1% των περιπτώσεων ήταν θετικό. Για σύγκριση, σε όλες τις ημέρες του διαστήματος η διάμεση τριαντάμερη μεταβολή ήταν +2,9%, με 56,0% θετικές. Μετά από 64 περάσματα κάτω από το 30, η διάμεση μεταβολή ήταν +1,2%, με 53,1% θετικές (δικός μας υπολογισμός, επικαλυπτόμενα διαστήματα, χωρίς κόστη). Τα αποτελέσματα αφορούν μια περίοδο του παρελθόντος και δεν δείχνουν τι θα συμβεί στο μέλλον.

Η απόκλιση σε μορφή που μπορεί να ελεγχθεί

Για να δοκιμαστεί μια απόκλιση, πρέπει πρώτα να οριστεί χωρίς περιθώριο ερμηνείας. Ορίσαμε ως πυθμένα μια τιμή κλεισίματος χαμηλότερη από τις πέντε προηγούμενες και τις πέντε επόμενες. Ο πυθμένας επιβεβαιώνεται λοιπόν πέντε ημέρες μετά, όταν πλέον είναι γνωστός.

Ανοδική απόκλιση υπάρχει όταν δύο διαδοχικοί πυθμένες απέχουν 5 έως 60 ημέρες, ο δεύτερος είναι χαμηλότερος στην τιμή αλλά ψηλότερος στον RSI, και ο RSI του δεύτερου είναι κάτω από το 50. Η θέση κλείνει όταν ο δείκτης ξαναπέσει κάτω από το 70 ή μετά από 60 ημέρες. Ο ορισμός βασίζεται στη μέθοδο μιας δημοσιευμένης μελέτης, η οποία χρησιμοποίησε απόσταση 3 έως 60 κεριών [11].

Με αυτόν τον ορισμό, στο υποθετικό παράδειγμα η ανοδική περίοδος 2020 και 2021 δεν έδωσε καμία απόκλιση. Η πτωτική έδωσε τρεις, η πλάγια μία και η μεταγενέστερη περίοδος τρεις. Τα αναλυτικά αποτελέσματα βρίσκονται στους πίνακες της ενότητας «Τι δείχνουν τα στοιχεία».

Η ίδια ένδειξη σε τάση και σε πλάγια αγορά

Στην ανοδική περίοδο από 1 Οκτωβρίου 2020 έως 13 Απριλίου 2021, ο RSI 14 δεν έπεσε ποτέ κάτω από το 30. Ο κανόνας του 30 και του 70 δεν έκανε καμία συναλλαγή, ενώ η τιμή σχεδόν εξαπλασιάστηκε.

Στην πλάγια αγορά (αγορά χωρίς σαφή κατεύθυνση) από 14 Μαρτίου έως 14 Οκτωβρίου 2024, ο ίδιος κανόνας έκανε μία κερδοφόρα συναλλαγή (+6,7%). Ο κανόνας του 50 έχασε σε 11 από 16 συναλλαγές (μέσο κέρδος +3,0%, μέση ζημιά -4,5%), επειδή η τιμή περνούσε συνεχώς πάνω και κάτω από τη γραμμή (υποθετικά παραδείγματα, δικός μας υπολογισμός). Τα αποτελέσματα αφορούν μια περίοδο του παρελθόντος και δεν δείχνουν τι θα συμβεί στο μέλλον.

Οι παραλλαγές και οι συγγενείς δείκτες

Ο Cutler υποστήριξε ότι η τιμή του RSI του Wilder εξαρτάται από το σημείο όπου ξεκινά το αρχείο δεδομένων, ενώ η δική του εκδοχή δίνει το ίδιο αποτέλεσμα ανεξάρτητα από την αφετηρία [2]. Η τεκμηρίωση της Aspen Graphics για τον RSI του Cutler προσθέτει απλώς τις ανόδους και τις πτώσεις της περιόδου [12] (πηγή της πλατφόρμας).

Η ίδια τεκμηρίωση περιγράφει τον RSI του Wilder ως διαφορά ανάμεσα στο άνοιγμα και το κλείσιμο του ίδιου κεριού [12]. Η Wikipedia περιγράφει διαφορά ανάμεσα σε διαδοχικά κλεισίματα [2], και οι όροι του βιβλίου («previous close», «average UP close») δείχνουν προς την ίδια κατεύθυνση [5]. Επιπλέον, η TA-Lib, με τιμές κλεισίματος ως μόνη είσοδο, έδωσε ακριβώς τα ίδια αποτελέσματα με τον δικό μας υπολογισμό από διαδοχικά κλεισίματα. Το ζήτημα θα το λύσει οριστικά μόνο το πρωτότυπο κείμενο του βιβλίου.

Σε σύγκριση με άλλους δείκτες, ο RSI δεν είναι ο μόνος τρόπος μέτρησης της ορμής. Οι μελέτες που εξετάσαμε τον δοκίμασαν δίπλα στο MACD [13][11] και σε δείκτες που ακολουθούν την τάση, όπως ο κινητός μέσος όρος 200 ημερών [11]. Η επιλογή ανάμεσά τους είναι επιλογή ανάμεσα σε ταχύτητα και θόρυβο, όχι ανάμεσα σε σωστό και λάθος εργαλείο.

Τι δείχνουν τα στοιχεία

Έρευνα σε παραδοσιακές αγορές

Τα ευρήματα αυτής της υποενότητας αφορούν μετοχές και δείκτες μετοχών, όχι κρυπτονομίσματα, και δεν μεταφέρονται αυτόματα.

Έρευνα σε κρυπτονομίσματα

Η μελέτη των Zatwarnicki, Zatwarnicki και Stolarski (2023) εξέτασε τον RSI σε 10 κρυπτονομίσματα και έναν δείκτη της συνολικής αγοράς. Χρησιμοποίησε ημερήσια δεδομένα από 1 Ιανουαρίου 2018 έως 1 Ιανουαρίου 2022, προμήθεια 0,1% ανά συναλλαγή, και δεν συνυπολόγισε ολίσθηση [11]. Τα βασικά της ευρήματα:

Αγορές στη ζώνη υπερπώλησης: χαρτοφυλάκιο +177,7% έναντι +275,22% της διακράτησης. Οι εκδοχές με ανοικτές πωλήσεις (short) οδήγησαν σε πλήρη απώλεια κεφαλαίου. Για τα νομίσματα που ανέβηκαν, οι αποδόσεις μετά από ζώνη υπεραγοράς ήταν πιο συχνά πάνω από τον μέσο όρο απ' ό,τι μετά από ζώνη υπερπώλησης. Οι αποκλίσεις εμφανίστηκαν περίπου στο 0,8% των κεριών, και η στρατηγική αγορών μόνο με αποκλίσεις απέδωσε +86,15%, περίπου το 32% της διακράτησης.

Ο κανόνας «θέση όσο ο RSI είναι πάνω από το 50» έδωσε, κατά τους συγγραφείς, αποτελέσματα πάνω από τον μέσο όρο σε 9 από τα 10 νομίσματα την περίοδο 2018 έως 2021. Το 2022 απέδωσε -41,40% έναντι -65,75% του χαρτοφυλακίου. Οι συγγραφείς εντόπισαν αυτόν τον κανόνα μετά από εξαντλητική αναζήτηση πολλών εκδοχών, γεγονός που αυξάνει τον κίνδυνο overfitting (υπερπροσαρμογή στο παρελθόν). Επίσης, υπολόγισαν τον RSI με μόλις 14 ημέρες δεδομένων πριν από την αρχή της περιόδου. Σύμφωνα με τον δικό μας πίνακα προθέρμανσης, αυτό αφήνει περίπου 35% βάρος στην τιμή εκκίνησης στις πρώτες τιμές.

Οι Gerritsen και συνεργάτες (2020) δοκίμασαν επτά δείκτες τάσης στο Bitcoin, με ημερήσια δεδομένα από τον Ιούλιο του 2010 ως τον Ιανουάριο του 2019. Βρήκαν τα ισχυρότερα αποτελέσματα κυρίως στον κανόνα διάσπασης εύρους, μετρώντας την υπεροχή με τον δείκτη Sharpe [16].

Οι Hudson και Urquhart (2021) εξέτασαν 14.919 κανόνες από πέντε κατηγορίες, ανάμεσά τους μια κατηγορία ταλαντωτών που αναζητούν ζώνες υπεραγοράς και υπερπώλησης, με δεδομένα έως τις 31 Δεκεμβρίου 2017. Βρήκαν σημαντική προβλεπτικότητα ακόμη και μετά από διορθώσεις για την επαναλαμβανόμενη αναζήτηση στα ίδια δεδομένα. Ωστόσο, μόνο μικρό ποσοστό των κανόνων ξεπέρασε τη διακράτηση σε ετήσια απόδοση, και για το Bitcoin οι κανόνες δεν έδωσαν θετικές αποδόσεις εκτός δείγματος, στο πρώτο εξάμηνο του 2018 [17].

Οι δικές μας δοκιμές

Ένα backtest (ιστορική δοκιμή κανόνων) εφαρμόζει μηχανικά έναν κανόνα σε παλιά δεδομένα. Όλα τα παρακάτω είναι υποθετικά παραδείγματα.

Τα δεδομένα είναι Bitcoin σε δολάρια, Coin Metrics PriceUSD, ημερήσια κεριά με κλείσιμο στο τέλος της ημέρας UTC [7][8]. Ο RSI υπολογίστηκε με πλήρες ιστορικό από τον Ιούλιο του 2010, οπότε η προθέρμανση δεν επηρεάζει τα αποτελέσματα.

Κάθε κανόνας επενδύει όλο το κεφάλαιο, μόνο σε αγορές, χωρίς μόχλευση και χωρίς ανοικτές πωλήσεις. Η εκτέλεση γίνεται στην τιμή κλεισίματος της ημέρας του σήματος. Σε μια αγορά που δεν κλείνει ποτέ, αυτή η τιμή ισοδυναμεί με το άνοιγμα της επόμενης ημέρας. Χρεώσαμε προμήθεια συναλλαγής 0,10% και slippage (ολίσθηση τιμής, η διαφορά ανάμεσα στην αναμενόμενη και την πραγματική τιμή εκτέλεσης) 0,05% σε κάθε άνοιγμα και κλείσιμο θέσης. Η προμήθεια είναι το επίπεδο που αναφέρει η μελέτη του 2023 [11]. Η ολίσθηση είναι δική μας υπόθεση. Κάθε περίοδος ξεκινά χωρίς θέση. Θέσεις που μένουν ανοιχτές στο τέλος κλείνουν στην τελευταία τιμή, με κόστη.

Οι κανόνες είναι τέσσερις. Ο Κ1 ανοίγει θέση όταν ο RSI ξαναβγαίνει πάνω από το 30 και την κλείνει όταν ξαναπέφτει κάτω από το 70. Ο Κ2 κρατά θέση όσο ο RSI κλείνει πάνω από το 50. Ο Κ3 ανοίγει θέση στην ανοδική απόκλιση όπως ορίστηκε πιο πάνω.

Ο Κ4 ανοίγει θέση στο ανοδικό failure swing, όπως το ορίσαμε για τη δοκιμή: ο RSI πέφτει κάτω από το 30, ανεβαίνει, υποχωρεί περισσότερο από 3 μονάδες χωρίς να ξαναπέσει κάτω από το 30, και κλείνει πάνω από την προηγούμενη κορυφή του. Η διαδικασία μηδενίζεται αν ο δείκτης ξεπεράσει το 70 πριν από το σήμα. Ο Κ3 και ο Κ4 κλείνουν τη θέση με τον ίδιο τρόπο που την κλείνει ο Κ1 (ο Κ3 και μετά από 60 ημέρες).

Δοκιμάσαμε τον Κ1 και τον Κ2 με περιόδους 7, 14 και 21, και τον Κ3 και τον Κ4 μόνο με 14. Συνολικά αυτές είναι 8 εκδοχές, ορισμένες πριν από την εκτέλεση, και τις δείχνουμε όλες. Δεν δοκιμάσαμε άλλες. Η τελευταία περίοδος δεν χρησιμοποιήθηκε για καμία επιλογή ρύθμισης.

Οι τρεις πρώτες περίοδοι ορίστηκαν από κορυφές και πυθμένες που είναι γνωστοί μόνο εκ των υστέρων. Η πτωτική περίοδος ξεκινά ακριβώς στην κορυφή. Αυτό αδικεί τη διακράτηση και ευνοεί κάθε κανόνα που ξεκινά χωρίς θέση.

Η στήλη drawdown (πτώση από την κορυφή) δείχνει τη μεγαλύτερη πτώση του κεφαλαίου από το ψηλότερο σημείο του. Τα ποσοστά κέρδους και ζημιάς είναι μέσοι όροι ανά συναλλαγή, μετά τα κόστη.

Ανοδική περίοδος, 1 Οκτωβρίου 2020 έως 13 Απριλίου 2021

Τα αποτελέσματα αφορούν μια περίοδο του παρελθόντος και δεν δείχνουν τι θα συμβεί στο μέλλον.

Πτωτική περίοδος, 8 Νοεμβρίου 2021 έως 9 Νοεμβρίου 2022

Τα αποτελέσματα αφορούν μια περίοδο του παρελθόντος και δεν δείχνουν τι θα συμβεί στο μέλλον.

Πλάγια περίοδος, 14 Μαρτίου έως 14 Οκτωβρίου 2024 (μεταβολή τιμής -7,6% από αρχή σε τέλος, απόσταση ψηλότερου από χαμηλότερο κλείσιμο 33,2%)

Τα αποτελέσματα αφορούν μια περίοδο του παρελθόντος και δεν δείχνουν τι θα συμβεί στο μέλλον.

Περίοδος εκτός δείγματος, 1 Ιανουαρίου 2025 έως 23 Μαΐου 2026 (τελευταία διαθέσιμη ημέρα του αρχείου δεδομένων)

Τα αποτελέσματα αφορούν μια περίοδο του παρελθόντος και δεν δείχνουν τι θα συμβεί στο μέλλον.

Πώς διαβάζονται αυτοί οι πίνακες; Πρώτα, οι αριθμοί συναλλαγών είναι μικροί. Ένα 100% κερδοφόρων συναλλαγών σε τρεις ή σε μία συναλλαγή δεν λέει σχεδόν τίποτα για το μέλλον.

Δεύτερον, η ίδια ρύθμιση άλλαξε συμπεριφορά από περίοδο σε περίοδο. Ο Κ1 με RSI 14 δεν έκανε καμία συναλλαγή στη μεγάλη άνοδο και κράτησε θέση σε όλη την πτώση του 2022. Ο Κ2 ακολούθησε την άνοδο, αλλά έχασε σε 14 από 16 συναλλαγές στην πτώση (μέσο κέρδος +3,1%, μέση ζημιά -5,0%) και έδωσε -31,0% στην πλάγια αγορά.

Τρίτον, στην πτωτική περίοδο όλοι οι κανόνες έχασαν λιγότερο από τη διακράτηση. Αυτό οφείλεται κυρίως στον χρόνο εκτός αγοράς και στο ότι η περίοδος ξεκινά στην κορυφή. Δεν οφείλεται σε κάποια ικανότητα πρόβλεψης. Τα αποτελέσματα αφορούν μια περίοδο του παρελθόντος και δεν δείχνουν τι θα συμβεί στο μέλλον.

Τι δεν μπορούν να δείξουν τα στοιχεία

Καμία από τις δοκιμές δεν δείχνει αν ένας κανόνας θα συνεχίσει να συμπεριφέρεται με τον ίδιο τρόπο. Οι περίοδοι είναι λίγες και οι συναλλαγές λιγοστές. Η τιμή αναφοράς δεν είναι τιμή που μπορεί να εκτελεστεί ακριβώς σε κάποιο ανταλλακτήριο, και μπορεί να αναθεωρηθεί σε περιορισμένα διαστήματα [9]. Οι μελέτες σε μετοχές καλύπτουν άλλες δεκαετίες και άλλες αγορές.

Τι θυσιάζει ο δείκτης

Κάθε εξομάλυνση φέρνει υστέρηση: ο δείκτης αντιδρά στις μεταβολές λίγο αργότερα από την τιμή. Μικρότερη περίοδος μειώνει την υστέρηση αλλά αυξάνει τα ψευδή σήματα, όπως φαίνεται στις 36 συναλλαγές του Κ2 με RSI 7 στην τελευταία περίοδο (υποθετικό παράδειγμα).

Σε ισχυρή τάση, οι ζώνες 70 και 30 μένουν ενεργές για εβδομάδες. Σε πλάγια αγορά, η γραμμή του 50 διασχίζεται συνεχώς. Το αποτέλεσμα εξαρτάται έντονα από την περίοδο, το χρονικό πλαίσιο, την ώρα κλεισίματος και την πηγή δεδομένων.

Ο RSI δεν αλλάζει τιμές για κεριά που έχουν κλείσει. Η ένδειξη του κεριού που είναι ακόμη ανοιχτό, όμως, αλλάζει διαρκώς μέχρι να κλείσει, γιατί χρησιμοποιεί την τρέχουσα τιμή ως κλείσιμο. Αυτό θυμίζει το repainting (αναδιαμόρφωση ενδείξεων που ήδη εμφανίστηκαν). Ένα «σήμα» που φάνηκε στη μέση της ημέρας μπορεί να μην υπάρχει στο κλείσιμο.

Όταν οι ενδείξεις έπεσαν έξω

21 Ιουνίου 2017, ETH-USD στο GDAX. Ο επικεφαλής του GDAX εξήγησε ότι στις 12:30 ώρα Ειρηνικού (ΗΠΑ) δόθηκε στην αγορά ETH-USD εντολή πώλησης αξίας πολλών εκατομμυρίων δολαρίων. Η εντολή εκτελέστηκε από τα 317,81 έως τα 224,48 δολάρια, δηλαδή με ολίσθηση 29,4%. Αυτό προκάλεσε αλυσίδα περίπου 800 εντολών stop-loss και αναγκαστικών ρευστοποιήσεων, με αποτέλεσμα το ETH να διαπραγματευτεί προσωρινά στα 0,10 δολάρια [18]. Το stop-loss είναι εντολή που κλείνει αυτόματα μια θέση σε προκαθορισμένη τιμή για να περιορίσει τη ζημιά.

Τι δείχνει, κατά τη δική μας ανάγνωση: ένας ημερήσιος RSI που βασίζεται σε κλεισίματα σχεδόν δεν επηρεάζεται από ένα τέτοιο φυτίλι (τη λεπτή γραμμή του κεριού που δείχνει την ακραία τιμή). Ένας RSI ενός λεπτού στο συγκεκριμένο ανταλλακτήριο θα έδειχνε όμως ακραίες τιμές χωρίς σχέση με την υπόλοιπη αγορά. Η Coin Metrics αναφέρει ότι οι τιμές αναφοράς της αντέχουν σε τέτοιες ακραίες τιμές μιας μεμονωμένης αγοράς [9].

Μάιος έως Νοέμβριος 2022, Bitcoin (υποθετικό παράδειγμα). Στις 14 Μαΐου 2022 ο Κ1 με RSI 14 άνοιξε θέση όταν ο δείκτης ξαναβγήκε πάνω από το 30. Μέχρι τις 9 Νοεμβρίου 2022 ο δείκτης δεν πλησίασε το 70, και η θέση έκλεισε στο τέλος της περιόδου με -47,7%. Το ανοδικό failure swing της 19ης Μαΐου 2022 κατέληξε σε -48,1% στο ίδιο διάστημα. Τα αποτελέσματα αφορούν μια περίοδο του παρελθόντος και δεν δείχνουν τι θα συμβεί στο μέλλον. Τι δείχνει: σε μια παρατεταμένη πτώση, η έξοδος από τη ζώνη υπερπώλησης μπορεί απλώς να είναι μια ανάσα πριν από νέα πτώση.

2018 έως 2021, δέκα κρυπτονομίσματα (δημοσιευμένη μελέτη). Οι στρατηγικές που άνοιγαν ανοικτές πωλήσεις στη ζώνη υπεραγοράς οδήγησαν σε πλήρη απώλεια κεφαλαίου [11]. Τι δείχνει: σε μια αγορά που ανέβηκε πολλαπλάσια, η ανάγνωση «πάνω από 70 σημαίνει πτώση» κόστισε όσο περισσότερο γίνεται.

Συνήθεις παρανοήσεις

«Πάνω από το 70 σημαίνει ότι η τιμή θα πέσει.» Στα δεδομένα του Bitcoin από το 2013 ως το 2026 έγινε συχνά το αντίθετο. Τριάντα ημέρες μετά από πέρασμα πάνω από το 70, η διάμεση μεταβολή ήταν +10,0%, έναντι +2,9% για όλες τις ημέρες (υποθετικό παράδειγμα, δικός μας υπολογισμός). Τα αποτελέσματα αφορούν μια περίοδο του παρελθόντος και δεν δείχνουν τι θα συμβεί στο μέλλον. Και η Fidelity σημειώνει ότι σε ισχυρές τάσεις ο δείκτης μπορεί να μείνει σε ακραίες τιμές για μεγάλο διάστημα [6].

«Κάτω από το 30 είναι ευκαιρία.» Στην πτώση του 2022, το πρώτο πέρασμα πάνω από το 30 τον Μάιο ακολουθήθηκε από νέα πτώση σχεδόν 48% (υποθετικό παράδειγμα). Τα αποτελέσματα αφορούν μια περίοδο του παρελθόντος και δεν δείχνουν τι θα συμβεί στο μέλλον.

«Ο RSI συγκρίνει ένα νόμισμα με την αγορά.» Όχι. Όπως ήδη αναφέρθηκε, συγκρίνει την τιμή μόνο με το δικό της πρόσφατο παρελθόν [2].

«Ο RSI έχει μία τιμή.» Για την ίδια ημέρα, οι εκδοχές που υπολογίσαμε έδωσαν από 11,92 έως 25,63, ανάλογα με την περίοδο και τη μέθοδο εξομάλυνσης. Ακόμη και ο ίδιος τύπος δίνει 14,85 ή 20,67 ανάλογα με το πόσο ιστορικό χρησιμοποιείται (δικός μας υπολογισμός).

Τα ανοιχτά ερωτήματα

Το πρώτο αφορά την επαναλαμβανόμενη αναζήτηση στα ίδια δεδομένα (data snooping, η δοκιμή πολλών κανόνων μέχρι να βρεθεί ένας που «ταιριάζει»). Οι Park και Irwin κατέγραψαν περισσότερες θετικές από αρνητικές μελέτες. Παρατήρησαν όμως ότι οι περισσότερες έχουν προβλήματα στη μέθοδο, και ότι η έρευνα πρέπει να τα διορθώσει για να δώσει οριστικά συμπεράσματα [15]. Ο κανόνας που ξεχώρισε στη μελέτη του 2023 για τα κρυπτονομίσματα βρέθηκε μετά από εξαντλητική αναζήτηση [11].

Το δεύτερο αφορά τη διάρκεια. Ο ίδιος ο Wilder υποστήριξε ότι τα περισσότερα συστήματα συναλλαγών δουλεύουν για έναν ή δύο χρόνους, πριν οι αγορές προσαρμοστούν σε αυτά [1]. Στη μελέτη του 2023, η σειρά των κανόνων άλλαξε ανάμεσα στην περίοδο 2018 έως 2021 και στο 2022 [11]. Στη μελέτη του 2021, οι κανόνες δεν έδωσαν θετικές αποδόσεις για το Bitcoin εκτός δείγματος [17]. Στις δικές μας δοκιμές, καμία ρύθμιση δεν είχε σταθερή συμπεριφορά σε όλες τις περιόδους.

Το τρίτο αφορά τα κόστη. Η μελέτη του 2023 δεν συνυπολόγισε ολίσθηση [11]. Σε ανταλλακτήρια με χαμηλή ρευστότητα ή σε ταραγμένες στιγμές, η ολίσθηση μπορεί να είναι πολύ μεγαλύτερη από το 0,05% που υποθέσαμε. Το 2017 στο GDAX, μία μόνο εντολή εκτελέστηκε με ολίσθηση 29,4% [18].

Η άποψή μας στα CRYPTONEA 24 είναι ότι κάθε ισχυρισμός για «στρατηγική RSI» αξίζει να κρίνεται με τρεις ερωτήσεις: πόσες εκδοχές δοκιμάστηκαν, πόσες συναλλαγές στηρίζουν το αποτέλεσμα, και αν συνυπολογίστηκαν όλα τα κόστη.

Οι κίνδυνοι για τον αναγνώστη

Ο μεγαλύτερος κίνδυνος είναι να διαβαστεί ο RSI ως πρόβλεψη. Ο δείκτης περιγράφει τι έγινε στις τελευταίες ημέρες και τίποτα περισσότερο. Στα δεδομένα μας, τριάντα ημέρες μετά από πέρασμα κάτω από το 30, η τιμή ήταν ψηλότερη στο 53,1% των περιπτώσεων, λιγότερο συχνά απ' ό,τι σε μια οποιαδήποτε ημέρα (56,0%) (υποθετικό παράδειγμα, δικός μας υπολογισμός). Τα αποτελέσματα αφορούν μια περίοδο του παρελθόντος και δεν δείχνουν τι θα συμβεί στο μέλλον.

Ένας δεύτερος κίνδυνος είναι η εμπιστοσύνη σε έναν αριθμό χωρίς να είναι γνωστό πώς υπολογίστηκε. Περίοδος, εξομάλυνση, ώρα κλεισίματος και πηγή τιμών αλλάζουν την ένδειξη.

Ένας τρίτος είναι το κόστος. Κανόνες που αλλάζουν συχνά θέση πληρώνουν προμήθειες και ολίσθηση κάθε φορά. Στις δοκιμές μας, ο Κ2 με RSI 7 έκανε 36 συναλλαγές σε περίπου 17 μήνες (υποθετικό παράδειγμα). Τα αποτελέσματα αφορούν μια περίοδο του παρελθόντος και δεν δείχνουν τι θα συμβεί στο μέλλον.

Ο σοβαρότερος κίνδυνος αφορά τη μόχλευση και τις ανοικτές πωλήσεις. Στη μελέτη του 2023, οι εκδοχές με ανοικτές πωλήσεις οδήγησαν σε πλήρη απώλεια κεφαλαίου [11]. Με μόχλευση, μια κίνηση εναντίον της θέσης μπορεί να προκαλέσει αναγκαστική ρευστοποίηση πριν ο δείκτης δώσει οποιαδήποτε νέα ένδειξη. Το 2017 στο GDAX, περίπου 800 εντολές stop-loss και ρευστοποιήσεις εκτελέστηκαν σε μία μόνο αλυσιδωτή κίνηση [18]. Τέλος, οι κανόνες που διέπουν τις αγορές κρυπτονομισμάτων μπορούν να αλλάξουν.

Πού να συνεχίσετε

Ο RSI γίνεται πιο κατανοητός μαζί με τα εργαλεία από τα οποία δανείζεται ιδέες. Οι κινητοί μέσοι όροι εξηγούν την εξομάλυνση. Το MACD είναι ένας άλλος τρόπος μέτρησης της ορμής. Ο Average True Range, που παρουσίασε ο ίδιος ο Wilder στο ίδιο βιβλίο, μετρά τη μεταβλητότητα [5][1]. Αξίζει επίσης να διαβάσετε για τη διαφορά ανάμεσα στην τιμή ενός ανταλλακτηρίου και μια τιμή αναφοράς.

Πηγές

1. P: TradersLog (αναδημοσίευση από το Trader's Journal, 2007), Welles Wilder Interview, traderslog.com/welles-wilder-interview, Σεπτέμβριος 2009
2. S: Wikipedia, Relative strength index, en.wikipedia.org/wiki/Relative_strength_index, πρόσβαση Οκτώβριος 2026
3. S: Open Library, New concepts in technical trading systems, openlibrary.org/books/OL4745184M, πρόσβαση Οκτώβριος 2026
4. S: Wikipedia, J. Welles Wilder Jr., en.wikipedia.org/wiki/J._Welles_Wilder_Jr., πρόσβαση Οκτώβριος 2026
5. S: Google Books, New Concepts in Technical Trading Systems, books.google.com/books?id=WesJAQAAMAAJ, πρόσβαση Οκτώβριος 2026
6. S: Fidelity, Relative Strength Index (RSI), fidelity.com/learning-center/trading-investing/technical-analysis/technical-indicator-guide/RSI, πρόσβαση Οκτώβριος 2026 (πηγή της πλατφόρμας)
7. P: Coin Metrics, Price (PriceUSD), docs.coinmetrics.io/network-data/network-data-overview/market/price, πρόσβαση Οκτώβριος 2026 (πηγή της πλατφόρμας)
8. P: Coin Metrics, Free Coin Metrics data archives (btc.csv), github.com/coinmetrics/data, λήψη Οκτώβριος 2026 (πηγή της πλατφόρμας)
9. P: Coin Metrics, FAQs, docs.coinmetrics.io/service-and-support/faqs, πρόσβαση Οκτώβριος 2026 (πηγή της πλατφόρμας)
10. P: TA-Lib, Unstable Period, ta-lib.org/api/unstable-period, Οκτώβριος 2026 (πηγή της πλατφόρμας)
11. P: Zatwarnicki M., Zatwarnicki K., Stolarski P., Effectiveness of the Relative Strength Index Signals in Timing the Cryptocurrency Market, Sensors 23(3), doi.org/10.3390/s23031664, Φεβρουάριος 2023
12. P: Aspen Research Group, CutlersRSI, aspenres.com/Documents/AspenGraphics4.0/CutlersRSI.htm, 2008 (πηγή της πλατφόρμας)
13. P: Chong T., Ng W., Technical analysis and the London stock exchange: testing the MACD and RSI rules using the FT30, Applied Economics Letters 15(14), ideas.repec.org/a/taf/apeclt/v15y2008i14p1111-1114.html, 2008
14. P: Chong T., Ng W., Liew V., Revisiting the Performance of MACD and RSI Oscillators, mpra.ub.uni-muenchen.de/54149, Μάρτιος 2014
15. P: Park C., Irwin S., The Profitability of Technical Analysis: A Review, farmdoc.illinois.edu/publications/the-profitability-of-technical-analysis-a-review, Οκτώβριος 2004
16. P: Gerritsen D., Bouri E., Ramezanifar E., Roubaud D., The profitability of technical trading rules in the Bitcoin market, Finance Research Letters 34, doi.org/10.1016/j.frl.2019.08.011, Μάιος 2020
17. P: Hudson R., Urquhart A., Technical trading and cryptocurrencies, Annals of Operations Research 297, doi.org/10.1007/s10479-019-03357-1, 2021
18. S: Finance Magnates, Ethereum Flash Crash Causes ETH to Temporarily Trade as Low as $0.10, financemagnates.com/cryptocurrency/trading/ethereum-flash-crash-causes-eth-temporarily-trade-low-0-10, Ιούνιος 2017

Το άρθρο είναι εκπαιδευτικό και παρέχει γενική πληροφόρηση. Δεν αποτελεί επενδυτική ή χρηματοοικονομική συμβουλή ούτε σήμα αγοράς ή πώλησης. Οι τεχνικοί δείκτες περιγράφουν τιμές του παρελθόντος και δεν προβλέπουν τις μελλοντικές. Οι συναλλαγές σε κρυπτονομίσματα, ιδίως με μόχλευση, μπορεί να οδηγήσουν σε απώλεια του συνόλου του κεφαλαίου. Τα δεδομένα αλλάζουν γρήγορα, γι' αυτό επαληθεύστε τα πριν προχωρήσετε σε οποιαδήποτε ενέργεια.